🌿 Cụ ông 92 tuổi và vườn thuốc nam 40 loại cây: 'vườn thuốc là kho báu của làng'

🌿 Cụ ông 92 tuổi và vườn thuốc nam 40 loại cây: "vườn thuốc là kho báu của làng"

(Câu chuyện minh họa — nhân vật và tình tiết trong bài là hư cấu nhằm truyền tải giá trị của việc gìn giữ tri thức thuốc nam dân gian.)

Cuối con đường đất đỏ dẫn vào làng, có một khu vườn rộng chừng hai sào mà người dân quanh vùng vẫn gọi bằng cái tên trìu mến: "vườn thuốc của cụ". Chủ nhân của nó là một cụ ông đã 92 tuổi, dáng người gầy gò nhưng đôi mắt vẫn tinh anh, đôi tay vẫn thoăn thoắt nhổ cỏ, tỉa cành mỗi sáng. Trong vườn, hơn 40 loại cây thuốc nam được trồng thành từng luống ngay ngắn, mỗi luống có tấm bảng gỗ nhỏ ghi tên cây bằng chữ viết tay đã phai màu theo năm tháng.

Cụ kể, vườn thuốc này do cha cụ gây dựng từ những năm đất nước còn khó khăn. Hồi ấy, làng xa trạm xá, mỗi khi ai đau ốm, người ta lại tìm đến nhà cụ xin nắm lá, củ rễ. Cha cụ dặn: "Cây thuốc là của trời đất cho, mình giữ gìn là giữ phúc cho làng." Lời dặn ấy theo cụ suốt gần một thế kỷ.

Bốn mươi loại cây, bốn mươi câu chuyện

Đi một vòng quanh vườn cùng cụ, mỗi loại cây lại gắn với một kỷ niệm. Luống sả và gừng ở góc vườn là nơi cụ vẫn hái mỗi khi cháu chắt cảm lạnh. Dãy đinh lăng trồng dọc hàng rào là "nhân sâm của người nghèo" mà cụ tự hào nhất. Gốc bồ công anh mọc hoang ở bờ ao được cụ giữ lại cẩn thận vì "cây dại mà quý". Cụ thuộc vanh vách đặc tính từng loại: cây nào ưa nắng, cây nào chịu bóng, mùa nào thu hái là tốt nhất, phơi hay sao vàng thì giữ được lâu.

Điều khiến nhiều người nể phục là cụ không giữ kiến thức cho riêng mình. Ai trong làng muốn học trồng cây thuốc, cụ đều chỉ tận tình. Mấy năm gần đây, cụ còn nhận dạy cho nhóm thanh niên trong xã cách nhận biết cây thuốc mọc hoang trên đồi — những loại cây mà thế hệ trẻ ngày nay đi qua không buồn để ý.

Truyền nghề cho cháu

Người học trò đặc biệt nhất của cụ là đứa cháu nội năm nay vừa tròn 16 tuổi. Từ khi lên 8, cậu bé đã theo ông ra vườn mỗi sáng, ban đầu chỉ để phụ nhổ cỏ, dần dần học cách phân biệt lá non lá già, học thuộc tên từng loại cây. Cụ không ép cháu phải theo nghề, chỉ nói: "Ông dạy cháu để cháu biết. Biết rồi, sau này cháu muốn làm gì cũng được, nhưng đừng để kiến thức của cha ông mất đi trong tay mình."

Cậu bé giờ đã có cuốn sổ tay riêng, ghi chép cẩn thận những điều ông dạy, còn vẽ thêm hình minh họa từng loại lá. Cuốn sổ ấy, theo lời cụ, quý hơn bất kỳ tài sản nào trong nhà — vì nó là cầu nối giữa ba thế hệ: cha cụ, cụ, và cháu cụ.

"Vườn thuốc là kho báu của làng"

Khi được hỏi vì sao ở tuổi 92 vẫn cặm cụi với vườn cây mỗi ngày, cụ cười hiền: "Vườn thuốc là kho báu của làng. Kho báu mà không ai giữ thì thành cỏ dại. Tôi giữ được ngày nào hay ngày ấy." Với cụ, mỗi cây thuốc được trồng thêm là một phần tri thức dân gian được cứu khỏi quên lãng. Mỗi người trẻ học được cách nhận biết một loại cây là một hạt giống được gieo xuống cho tương lai.

Câu chuyện của cụ là lời nhắc nhở nhẹ nhàng: tri thức thuốc nam của cha ông không nằm trong những cuốn sách dày, mà nằm trong đôi tay, trong ký ức của những người như cụ — và nó chỉ sống tiếp khi có người chịu học, chịu giữ.

Lưu ý an toàn

Kinh nghiệm dân gian về cây thuốc nam là di sản văn hóa quý báu, nhưng bạn đọc cần nhớ: kinh nghiệm dân gian không thay thế thuốc chữa bệnh. Mỗi loại cây có thể có tác dụng phụ, tương tác với thuốc tây, hoặc không phù hợp với từng thể trạng. Trước khi sử dụng bất kỳ bài thuốc dân gian nào để điều trị bệnh, hãy hỏi ý kiến thầy thuốc hoặc bác sĩ có chuyên môn.

Mời bạn đọc ghé thăm cửa hàng của chúng tôi để tìm hiểu thêm các sản phẩm thảo dược và tài liệu về cây thuốc Việt Nam.